12. Λήψη απόφασης περί χαρακτηρισμού Πάνειου Όρους ως ζώνη απολύτου προστασίας αρχαιολογικού χώρου και τοπίου.

12^ο ήταν στη σειρά το θέμα που αφορούσε το Πάνειον Όρος του Δήμου Σαρωνικού και του γείτονος Δήμου Λαυρεωτικής και συζητήθηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο στις 27 Νοεμβρίου το 2025 και για το οποίο πάρθηκε ομόφωνη απόφαση να γίνουν όλες οι απαραίτητες ενέργειες προκειμένου να ορισθεί από την πολιτεία με υπουργική απόφαση η απόλυτη προστασία του ως αρχαιολογικού χώρου και τοπίου. 

Η ΣΑΡΩΝΙΚΟΣNEWS συνάντησε πριν λίγο καιρό τον κο Νικόλαο Γεωργόπουλο και πληροφορήθηκε για την Ομάδα φίλων του Πανείου όρους και την προσπάθειά τους να σώσουν το βουνό για την αρχαιολογική του αξία αλλά και ως φυσικό τοπίο. 

Croccus cartwrightianus, Linum leucanthum και Consolida tenuissima.

Η πανίδα του όρους, αν και δεν αναλύεται τόσο αναλυτικά, περιλαμβάνει βραχόφιλα είδη, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τους θύλακες με την πλούσια χλωρίδα που περιλαμβάνει φυτά όπως το Inula verbascifolia και το Sedum eriocarpum . Περιβάλλεται από τ' άλλα δύο βουνά των Μεσογείων, τον αττικό Όλυμπο και την Μερέντα. Το βουνό συντίθεται από μεταμορφωμένα πετρώματα (ασβεστόλιθοι και αττικοί σχιστόλιθοι). Ο Στράβων, ιστορικός και γεωγράφος του Α’ πχ  αιώνα αναφέρει στα Γεωγραφικά του την φράση «Περί δε Ανάφλυστον εστί και το Πάνειον», χωρίς να διευκρινίζει εάν πρόκειται για βουνό ή για  ιερό του Πανός, αν και η λέξη Πάνειον δηλώνει περισσότερο το δεύτερο. Ανάφλυστος ήταν ο αρχαίος δήμος της Αττικής που βρισκόταν στην περιοχή της σημερινής Αναβύσσου. 

Ο γερμανός καθηγητής της γεωλογίας R. Lepsious στο βιβλίο του «Γεωλογία της Αττικής», αναφέρει την κορυφή με υψόμ. 636 μ. Πάνειο, τη δε ψηλότερη, με υψόμ. 650 μ. Κερατόβουνο, όπου και τοποθετεί το σπήλαιο του Πανός σε υψομ. 548 μ. Είναι ο πρώτος που αναφέρει το σπήλαιο της Κερατέας σαν σπήλαιο Πανός, πιθανώς παρασυρόμενος από την επίμαχη φράση του Στράβωνα.

Ο γερμανός χαρτογράφος J.A.Kaupert, στους χάρτες του βουνού που σχεδίασε το 1886-1887 (για το έργο Karten von Attika, δείτε εικόνες), αναφέρει την κορυφή υψ. 636 μ. Πανί και την κορυφή υψ. 650 μ. βουνό Κερατέας. Το σπήλαιο της Κερατέας απλώς το σημειώνει σαν σπηλιά χωρίς όμως και να το ονομάζει. Νότια, λοιπόν της κορυφής Κερατοβούνι και σε υψόμετρο 545μ. υπάρχει το σπήλαιο Κερατέας (ΑΣΜ 57) ή Σπήλαιο του Πανός ή του Λόρδου Βύρωνα. Το σπήλαιο έχει μια στενή είσοδο σαν ανοιχτή σήραγγα που οδηγεί στον πρώτο από τους 4 μεγάλους θαλάμους. Το μέγιστο μήκος είναι 60μ., το πλάτος 35μ. το ύψος 10μ. και το μήκος διαδρομής 91μ., με συνολική επιφάνεια 950 τ.μ. Στην κορυφή Πανί υπάρχει το βάραθρο Μεγάλη Θρακιά Καλυβίων (ΑΣΜ 116), ένα μεγάλο βύθισμα με συνολικό κατακόρυφο βάθος 67 μ. και άνοιγμα σε σχήμα ακανόνιστου πολύπλευρου με περίμετρο 22 μ. Το βύθισμα έχει δύο εξώστες σε βάθος 10 μ. και 35 μ. Σε όλες τις πλευρές του βουνού υπάρχουν αρκετά άλλα μικρότερα σπήλαια.

Η ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ κου ΜΩΡΑΪΤΟΠΟΥΛΟΥ

Στην εισήγησή του ο κύριος Ιάσονας Μωραϊτόπουλος, καθ’ υλην αρμόδιος Αντιδήμαρχος της Διοίκησης Παπαχρήστου, αναφέρθηκε στην σπουδαιότητα του τόπου αλλά και στην ανάγκη το Πάνειο Όρος να παραδοθεί «ΑΘΙΚΤΟ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ», όπως χαρακτηριστικά είπε.

Τόνισε ότι το θέμα που συζητείτο «ξεπερνά τα όρια της τρέχουσας θητείας μας στο επίκεντρο βρίσκεται το Πάνειο Όρος, το βουνό μας. Ο φυσικός και πολιτιστικός φρουρός του Σαρωνικού. Το Πάνειο δεν είναι απλώς ένας ορεινός όγκος, είναι ένας τόπος, που συνδυάζει μνημεία της ιστορίας μας, μοναδικά σπήλαια και βυθίσματα αλλά και σπάνια στοιχεία τοπίου και βιοποικιλότητας. Είναι ένα κομμάτι της ταυτότητάς μας!

Αναφέρθηκε στο τί συναντάμε καθώς μελετάμε το βουνό: 5 σπήλαια, μεταξύ των οποίων και το παγκοσμίως γνωστό ως Λόρδου Βύρωνος, 2 μεγάλα και αρκετά μικρά βυθίσματα όπως το γνωστό η Μεγάλη Θρακιά Καλυβίων, καθώς και επιγραφές βράχων όπως ο διεθνώς γνωστός ως υπερβόρειας παρθένου Λαοδίκης.

Για τα παραπάνω τονίσθηκε ότι: έχουνε προγραμματιστεί σχετικές αναφορές εντός του τρέχοντος μηνός από τις αντίστοιχες εφορίες παλαιοανθρωπολογίας, φιλολογίας και αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής.

Σημείωσε ότι : στο Πάνειον όρος συναντάμε επίσης δύο μοναστήρια, τρεις εκκλησίες κορυφής με αξιόλογες τοιχογραφίες όπως της Ζωοδόχου Πηγής πάνω από τα Καλύβια, 7 κορυφές, 4 αρχαιότητες προς έρευνα και αποκάλυψη που υπάρχουν διάσπαρτες στην περιοχή και γενικά μία χρυσή άυλη κληρονομιά, όπως το όνομα του βουνού, το Πανί, που βρίσκεται στο στόμα του λαού μας πεισματικά 3000 χρόνια τώρα.

Όλοι ξέρουμε τις πληγές που έχει δεχθεί το Πάνειο και ειδικά τα τελευταία χρόνια με τις καταστροφικές πυρκαγιές, τη διάβρωση αλλά και τις ανθρώπινες πιέσεις. ( Τμήμα του Πανείου κάηκε το καλοκαίρι του 2008, αλλά την άνοιξη του 2009 έγινε εκτεταμένη αναδάσωση.) Αν δεν δράσουμε τώρα κινδυνεύουμε να χάσουμε οριστικά έναν ανεκτίμητο θησαυρό!

Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι συζητάμε σήμερα ένα θέμα αναφέρουμε με αναγνωριστικό τρόπο τι συναντούμε κατά την περίοδο της μελέτης μας κι όμως η καταστροφικές πυργαγές του 2012 αλλά και του 2012 η αποστολή δηλωση δεκάδων Η πρότασή μας για χαρακτηρισμό του Πανείου όρους ως ζώνη απολύτου προστασίας αρχαιολογικού χώρου και τοπίου, συνέχισε ο κύριος Μωραϊτόπουλος στην εισήγησή του, δεν είναι μια πολιτική επιλογή του Δήμου Σαρωνικού, είναι μια θεσμική υποχρέωση, απόρροια από το σύνταγμα της Ελλάδας και επιβεβαιώνεται από συγκεκριμένους νόμους. Αναφέρω επιγραμματικά: ο νόμος 3028 του 2000 με την αναθεώρηση του στο 4858 του 21, ΦΕΚ 220-1911 του 21 για την πολιτιστική κληρονομιά προβλέπει την απόλυτη προστασία αρχαιολογικών χώρων, ο νόμος 1650 του 1986 και ο νόμος 998 του 1979 επιβάλλουν προστασία φυσικών τοπίων και αποψιλωμένων δασικών εκτάσεων, ο νόμος 46 85 του ‘20 μας δίνει, ως Δημοτικό Συμβούλιο, το δικαίωμα να θεσπίσουμε προστατευόμενη περιοχή τοπικής αξίας και βέβαια το Πάνειο ήδη βρίσκεται σε καθεστώς προστασίας με το ΠΔ 125 του 1998 το οποίο όμως μπορούμε και πρέπει να το αναβαθμίσουμε και να το θωρακίσουμε επιπλέον. Η χώρα μας έχει υπογράψει διεθνείς και ευρωπαϊκές συμβάσεις, που μας δεσμεύουν να προστατεύουμε μνημεία, τοπία και το φυσικό περιβάλλον. Η Διεθνείς συμβάσεις στοχεύουν στη διατήρηση και ανάδειξη και την βιώσιμη διαχείριση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς μας προς όφελος των σημερινών αλλά και μελλοντικών γενεών. Αναφέρω επιγραμματικά: διεθνείς κύριες συμβάσεις: Unesco 1972 περί προστασίας παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς. Γρανάδα 1985 προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομίας της Ευρώπης. Βαλέντας του 92 προστασία της αρχαιολογικής κληρονομιάς. Φλωρεντίας του 2010 προστασία πολιτιστικών τοπίων και ιστορικών κήπων. Του Ρίο το 1992, που θα το θα δείτε να έχει μετονομαστεί σε Σύνοδο Κορυφής για τη Γη, για την οποία θεσπίστηκαν αρχές για την προστασία του περιβάλλοντος και τη δημόσια και βιώσιμη ανάπτυξη. Της Βέρνης το 1979 για τη διατήρηση της άγριας ζωής και των φυσικών υγροτόπων. Του Ραμσάρ το 1971 για την προστασία υγρότοπων διεθνούς σημασίας. Του Παρισίου του 1954, της Δανίας το 1998 η οποία υποστηρίζει το δικαίωμα πρόσβασης των πολιτών σε πληροφορίες και συμμετοχή σε αποφάσεις για το περιβάλλον. Της Βαρκελώνης το 1976 για την προστασία της Μεσογείου, την απορρύπανση και τη διαχείριση περιοχών. Σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί το Ευρωπαϊκό Νομοθετικό πλαίσιο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως γνωρίζετε ενισχύει παραπάνω συμβάσεις με νομικά δεσμευτικές πράξεις και πολιτικές. Αναφέρω τη συνθήκη της Λισαβόνας το 2019, που καθιστά την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς άκρως σηματικό. Δημιουργούμε το Δίκτυο natura 2018, που προστατεύει τις περιοχές ιδιαίτερης φυσικής αξίας όπως το Πάνειο Όρος και κλείνω με τρεις ακόμα συμβάσεις: Η ευρωπαϊκή σύμβαση για το τοπίο, στη Φλωρεντία του το 2019 ολοκληρωμένης προστασίας τοπίου αστικού και φυσικού, η Πράσινη Συμφωνία της ευρωπαϊκής ένωσης european green deal του 2019 που θέτει στόχο την κλιματική ουδετερότητα και την προστασία της βιοποικιλότητας και τέλος έχουμε το Χάρτη των Θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης του α37 που κατοχυρώνει το δικαίωμα κάθε πολίτη σε υψηλού επιπέδου περιβαλλοντική προστασία. Συνολικά οι Διεθνείς συμβάσεις και οι Ευρωπαϊκή νομοθεσία δημιουργούν ένα ισχυρό δεσμευτικό πλαίσιο για την προστασία μνημείων τοπίου και φυσικού περιβάλλοντος, συνδυάζοντας πολιτιστικές αξίες, περιβαλλοντική βιωσιμότητα και συμμετοχή των πολιτών σε όλες αυτές διαδικασίες.

Θέλω να αναφέρω ότι έγινε συνάντηση εργασίας και αυτοψίας την Τρίτη 25/11 στα σπήλαια του Πανείου Όρους, και να ευχαριστήσω προσωπικά θερμά την κυρία Κορμαζοπούλου από το υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορία Αρχαιοτήτων και Παλαιοσπηλολογίας για το ενδιαφέρον. Θα μας στείλουν και αυτοί υλικό για να θωρακίσουμε όλη αυτή την προσπάθεια.

Συνάδελφοι δεν συζητάμε για κάτι θεωρητικό, συζητάμε για το αν θα παραδώσουμε το Πάνειο όρος άθικτο στα παιδιά μας, για το αν ο δήμος μας θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων ή θα αφήσει το χρόνο και την αδιαφορία να σβήσουν ένα κομμάτι της ιστορίας μας. Με την πρότασή μας δίνουμε στο Πάνειο την μέγιστη θεσμική θωράκιση, εξασφαλίζουμε ότι καμία αυθαίρετη δραστηριότητα δεν θα απειλήσει ξανά τον αρχαιολογικό και φυσικό χαρακτήρα του, στέλνουμε σαφές μήνυμα ότι ο Σαρωνικός προστατεύει και τιμά την κληρονομιά του. Σας καλώ λοιπόν όλους να εγκρίνουμε ομόφωνα την πρόταση όχι ως τυπική απόφαση αλλά ως μια πράξη ευθύνης απέναντι στην ιστορία μας, απέναντι στη φύση, απέναντι στις επόμενες γενεές. Είναι επιτακτική ανάγκη σε κάθε τέτοιες περίπτωσεις να διαφυλάσσουμε και να διασφαλίζουμε την Ελλάδα μας, τον τόπο μας. Τίποτα πια δεν είναι αυτονόητο, τίποτα δεν γίνεται χωρίς αγώνα, μελέτη και αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων εργαλείων, νομικών και θεσμικών. Να ευχαριστήσω από αυτό το βήμα όλους αυτούς που διαχρονικά αγωνίστηκαν, αγωνίζονται και θα αγωνίζονται. Να ευχαριστήσω όλο αυτό τον κόσμο ο οποίος τόσα χρόνια διαφυλάσσει το Πάνειο όρος. Ιδιαίτερα να ευχαριστήσω και προσωπικά το κύριο Νίκο Γεωργόπουλο, συνταξιούχο πολιτικό μηχανικό γιατί στη διάρκεια αυτού του έτους έχει γίνει μία σοβαρή μελέτη και έχει συμβάλλει τα πλείστα σε αυτό. Ευχαριστώ πολύ.

Ο Δήμαρχος κύριος Δημήτρης Παπαχρήστου αρκέστηκε να πει: «θέλω να πω και εγώ ότι για τη διοίκηση και για μας είναι όντως μία ιστορική απόφαση που σας καλούμε να λάβετε. Θέλω να πω ότι είμαι πολύ περήφανος για τη δουλειά και το βάθος της εισήγησης του αντιδημάρχου του κυρίου Μωραϊτόπουλου καθώς δείχνει ότι έχει μελετηθεί το θέμα σε πολύ μεγάλο βάθος εδώ και καιρό. Εδώ και καιρό το συζητάμε κιόλας για να μπορέσουμε να καταλήξουμε στη σημερινή ημέρα στην απόφαση του τοπικού και στη σημερινή ημέρα, Σας καλούμε όλους να το ψηφίσουμε για να μπορέσουμε να θωρακίσουμε θεσμικά ένα παραπάνω το Πάνειο Όρος. Είναι το πρώτο βήμα. Με την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου δεν τελειώνει αυτή η διαδικασία. Δίνουμε το στίγμα, δίνουμε την πρόθεση, ξεκινάμε έναν αγώνα για να καταφέρουμε να φτάσουμε να χαρακτηριστεί το Πάνειον όρος ως ζώνη απολύτου προστασίας αρχαιολογικού χώρου και τοπίου. Κάνουμε το πρώτο βήμα, το μεγάλο βήμα και είμαστε εδώ στη συνέχεια να συνεχίσουμε να προσπαθούμε να το παλεύουμε και να διεκδικήσουμε να το κάνουμε πράξεις και όταν θα τα καταφέρουμε είναι σίγουρο ότι θα εξασφαλίσουμε ότι δεν θα έχουμε δυσάρεστες επισκέψεις όπως είχαμε στο παρελθόν.»

Από την πλευρά του ο κύριος Γιάννης Κυριακόπουλος, επικεφαλής της Παράταξης «Σαρωνικός Νέα Πνοή», αφού ευχαρίστησε τον κ. Νίκο Γεωργόπουλο που του γνώρισε το θέμα από την πρώτη στιγμή και τους υπόλοιπους 30 περίπου συμπολίτες που έχουν κάνει όλη αυτή την προσπάθεια, όλο αυτό τον αγώνα τόνισε: Ο αγώνας είναι δύσκολος και η απόφαση που καλούμεθα σήμερα να πάρουμε είναι διττή. Το ένα, σύμφωνα με το άρθρο 17, να επικαλεστούμε εμείς ότι για τον τόπο μας η συγκεκριμένη περιοχή έχει ιδιαίτερη αξία, το δεύτερο να κινητοποιηθούμε όλοι στηρίζοντας την προσπάθεια γιατί, μην κοροϊδευόμαστε, αυτό είναι προσπάθεια των συγκεκριμένων ενεργών ανθρώπων με μπροστάρη τον συνταξιούχο συνάδελφο Γεωργόπουλου Νίκο και πραγματικά τους χρωστάμε ευγνωμοσύνη, το δεύτερο λοιπόν είναι να κινητοποιήσουμε όσους περισσότερους μπορούμε και θα το πω πολύ καθαρά, σε πολιτικό επίπεδο πια, ώστε να πιεστεί το Υπουργείο Πολιτισμού και να αποδεχτεί την εισήγηση που εύχομαι να είναι θετική της Εφορίας Αρχαιοτήτων και όχι μόνον, διότι αναφέρονται και επιγραφές. Δεν θα επεκταθώ για τη θέση που έχουν υπηρεσίες έτσι ώστε να χαρακτηριστεί και από το Υπουργείο Πολιτισμού ως ζώνη απολύτου προστασίας, παράλληλα όμως, επειδή τρέχει το τοπικό πολεοδομικό σχέδιο το ένα δεν αναιρεί το άλλο και θα γίνει σαφές με την απόφασή μας ότι εμείς αποφασίζουμε και να το χαρακτηρίσουμε ως περιοχή τοπικής ιδιαίτερης τοπικής αξίας και να μιλήσουμε λαμβάνοντας υπόψιν όλα αυτά τα δεδομένα από τις 2 εφορίες, να προβούν στο χαρακτηρισμό του συνόλου. Λέει συγκεκριμένα, πάνω από το υψόμετρο 300μ του συνόλου της περιοχής, όπως περιγράφεται στην πολύ καλή δουλειά που έχουν κάνει συμπολίτες μας, ως αρχαιολογικός χώρος απολύτως προστασίας και θα συμφωνήσω ότι αν αυτό το πετύχουμε δηλαδή συνδράμουμε σε αυτό που ξεκινήσανε οι συνδημότες μας, θα είναι πραγματικά ένα πολύ μεγάλο βήμα, μία ιστορική απόφαση και θα μας λύσει και πολλά άλλα προβλήματα και θα κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας ένα περιβαλλοντικό κόσμημα να μπορούν να το απολαμβάνουν.

Η κα. Δήμητρα Ράπτη, επικεφαλής της Παράταξης Ένας Σαρωνικός Για Όλους συμφώνησε με όσα είπε ο κος Κυριακόπουλος τονίζοντας ό,τι: για το συγκεκριμένο θέμα είχα τοποθετηθεί και στο Τοπικό Συμβούλιο Καλυβίων όπου είχε συζητηθεί. Θέλω να πω απλά ότι το Πάνειο όρος είναι ένα σημείο αναφοράς για τον δήμο μας. Ένα σημείο για το οποίο πολύ ορθά αναφέρατε ότι έχουνε παλέψει πολύ, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, έχει χαθεί και μία ανθρώπινη ζωή εκεί του συνδημότη μας Βασίλη Φιλίππου, προκειμένου να διαφυλαχτεί το όρος. Να πω ότι συνεχίζεται αυτό είτε από το Τάσο Δράκο, που ποτίζει τα δεντράκια, είτε από την ομάδα που περιφρουρούσε το προηγούμενο χρονικό διάστημα, είτε τώρα από τον κύριο Γεωργόπουλο. Είναι μία συνολική προσπάθεια αυτό το οποίο κάνει τη διαφορά σε αυτή την εισήγηση και να συγχαρώ και από δω το είπα και την ημέρα του τοπικού συμβουλίου και στον ίδιο ότι αυτό το οποίο μας έφερε είναι κάτι το οποίο κάνει τη διαφορά είναι κάτι το οποίο μάς δίνει ένα ακόμα λόγο να παλέψουμε, μάς δίνει εργαλεία στα χέρια μας τα οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να εξασφαλίσουμε το Πάνειο Όρος ακόμα περισσότερο. Εγώ θα ήθελα να προσθέσω σε αυτά τα οποία είπε ο Γιάννης και στα οποία συμφωνώ 100% ε απλά ένα κομμάτι στην απόφαση. Η συγκεκριμένη απόφαση που θα πάρουμε να κοινοποιηθεί στο Δήμο Λαυρεωτικής ούτως ώστε να πάρουνε μία αντίστοιχη γιατί, ας μην ξεχνάμε ότι, το Πάνειο όρος είναι και στους δύο Δήμους, οπότε καλό θα είναι να υπάρχει αντίστοιχη απόφαση του Δήμου Λαυρεωτικής και το δεύτερο είναι, η αντίστοιχη απόφαση να κοινοποιηθεί σε όλους τους βουλευτές της περιοχής μας, ούτως ώστε να γίνουν κοινωνοί στο τι έχουμε αποφασίσει, στο τι θα διεκδικήσουμε, και όσοι από αυτούς θέλουνε να βοηθήσουνε και να πάμε ένα βήμα παρακάτω.

Ο κύριος Μωραϊτόπουλος ως εισηγητής του θέματος απάντησε στον κύριο Κυριακόπουλο ότι το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο έχει δρομολογηθεί με τον μελετητή και αυτός θα το παρουσιάσεις μέσα στο γενικό σχεδιασμό του. Επίσης με το Υπουργείο Πολιτισμού που έγινε η συνάντηση συζητήθηκε αυτό ακριβώς που είπε η κυρία Ράπτη και είναι πολύ σημαντικό γιατί μοιραζόμαστε αυτό το βουνό με την Λαυρεωτική και συμφωνήσαμε από κοινού να το κοινοποιήσουμε και να ενημερώσουμε για όλη αυτή την κίνηση τους όμορους δήμους.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Γίνεται σαφές από τα παραπάνω ότι και πάλι η ιδιωτική πρωτοβουλία άνοιξε δρόμο αλλά συναντά, όπως πάντα, την γραφειοκρατία των υπηρεσιών αλλά και την αργή λειτουργία των θεσμών. Το Πάνειον Όρος είναι μια αληθινή ιστορία για τον τόπο μας. Έχει γίνει προσπάθεια να γνωστοποιηθεί σε ένα ευρύτερο πεδίο εδώ και πολλά χρόνια, να αξιοποιηθεί ως διαδρομή, ως τόπος ιστορικός και περιβαλλοντικός, να γίνει πόλος έλξης για αναρριχήσεις, πεζοπορία και περιπάτους, αλλά όλα μοιάζουν να ξεκινούν και πάλι από την αρχή.

Σε μια ομιλία της η αρχαιολόγος κα. Κακαβογιάννη αναφερόμενη στον πλούτο των Μεσογείων λέει τα εξής: «Αυτά τα θεσπέσια, θεία δώρα της Μεσογαίας, δώρα της Άρτεμης, η θεία φύση, ή της Αθηνάς, η καλλιεργημένη γη με τους ελαιώνες και τα αμπέλια, ενέπνευσαν τόσο τους αρχαίους ποιητές και συγγραφείς, όσο και τους νεώτερους περιηγητές απ΄ τον 18ο αι., και τους σημερινούς ντόπιους ή επισκέπτες. Εδώ σφιχταγκαλιασμένοι, στις ίδιες θέσεις η Άρτεμη και η Αθηνά με την Παναγία στην Μερέντα, η Δήμητρα με την Αγία Παρασκευή και ο αη -Γιώργης με τον Ασκληπιό στην Παιανία, ο Απόλλωνας με τον Προφήτη Ηλία στον Υμηττό, οι Άγιοι Θεόδωροι με τους στρατιώτες Μεγάλους Θεούς , τους Διοσκούρους στο Πέτα, οι Νύμφες και οι Υπερβόρειες Παρθένοι με την Υπαπαντή και την Ζωοδόχο Πηγή στο Πανί, ο Άγιος Αθανάσιος στα αρχαία νεκροταφεία.

Από εδώ πέρασαν εκατοντάδες περιηγητές, αρχαίοι και νεώτεροι, προσκυνητές, αλλά και λαφυραγωγοί. Άφησαν όμως τις μαρτυρίες τους…

Δεν είναι ασύμβατα η προστασία της σημερινής ζωής, η διαφύλαξη της αρχαίας κληρονομιάς, και η ανάπτυξη, θέλει όμως μελέτη και προσεκτική εφαρμογή, όπως άλλωστε προβλέπουν οι Νόμοι….

Να αντισταθούμε σε όσα και όσους ηθελημένα « αγνοούν, πόσο εύθραυστη είναι η ομορφιά, , πόσο ευάλωτη η φύση και πόσο πιο εύκολο είναι να προλάβουμε μια καταστροφή, παρά αργότερα να πασχίζουμε να επανορθώσουμε , εγκλωβισμένοι σε ένα αφιλόξενο και ερειπωμενο κόσμο», όπως λέει ο Πετρος Τσαλιαγκός.

Αυτήν την Αττική που την πληγώσαμε, μην την στερήσουμε οριστικά από τα παιδιά και τα εγγόνια μας, ΔΕΝ ΘΑ ΜΑΣ ΤΟ ΣΥΓΧΩΡΗΣΟΥΝ ΠΟΤΕ.»

Το Πάνειο Όρος και η περιγραφή του Ιατρού για το Σπήλαιο

[ΣΠΗΛΑΙΟ] Ας έλθουμε τώρα στο σπήλαιο του Πανός ή Κερατοβουνίου ή Λόρδου Βύρωνα (υψόμετρο 570μ.) πασίγνωστο στην Κερατέα. Η πιο πρόσφατη έρευνα έγινε το 2012 από την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας Σπηλαιολογίας Ν. Ελλάδας. Τα αποτελέσματα αυτά δημοσιεύθηκαν υπό τον Θεοφάνη Μακρίδη, αρχαιολόγο[1]. Το σπήλαιο Κερατέας αποτελείται από 4 κύριους παράλληλους θαλάμους κι έχει μέγιστο μήκος 60μ, πλάτος 35μ, ύψος 10μ, μήκος διαδρομής 91μ και συνολική επιφάνεια 950 τμ.

Ο Λόρδος Βύρων στο πρώτο του ταξίδι στην Ελλάδα το έτος 1810 χάθηκε με τους φίλους του στο σπήλαιο αυτό, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Κερατέα. Οι βιογράφοι του John Galt και Shirley Clifford Atchley[2] περιγράφουν την περιπέτεια του αυτή (21/01/1810) και ιδιαίτερα ο φίλος του John Cam Hobhouse[3] που ήταν μαζί στη συνοδεία του “Αν οι δάδες είχαν σωθεί θα είχαμε ελάχιστε πιθανότητες να βγούμε έξω” σημειώνει ο Hobhouse, ο οποίος δεν παραλείπει και τα γενέθλια του Βύρωνα την άλλη μέρα (22/01/1810) στη βροχερή Κερατέα. Ο ίδιος ο Μπάιρον δεν αναφέρει αυτό το γεγονός στις “Επιστολές“[4] του, αλλά περιγράφει άλλα γεγονότα που έγιναν στην περιοχή μας, όπως για παράδειγμα τα άλογα που τους περίμεναν στο Δασκαλιό (Ντάρδεζα) 29/07/1810, ένα μεθύσι σ’ ένα σπίτι της Κερατέας όπου ο φίλος του Graham αποκεφάλισε ένα γουρούνι με μια σκωτσέζικη σπάθα (05/12/1810).

Το 1870 ο δήμαρχος Λαυρίου (με έδρα την Κερατέα) Ιωάννης Ρώμας πρότεινε ως έμβλημα του δήμου τον “μυθολογούμενον θεόν των ποιμνίων Πάνα”, αιτιολογώντας την πρόταση του “καθώς η πρωτεύουσα του Δήμου Λαυρίου κατά το αρχαίο Κυρτία κείται παρά τους πρόποδες του μέχρι σήμερον ονομαζόμενον “Παν”. Εν τω όρει τούτο υπάρχει και μέγα σπήλαιον άβατον και αχειροποίητον με διαφόρους ωραίους σταλακτίτας καλυμμένον και τούτο “Σπήλαιον του Πανός” κατοικητήριον δήθεν του θεού Πανός. Οι δημότες ημών εισίν ποιμένες και γεωργοί άρα η σφραγίς δέον να εγχαραχθή γύρωθεν μεν Δήμος Λαυρίου εν τω μέσω να σκαλισθή ο Παν”.[5]

Η γνωμοδότηση όμως ήταν διαφορετική και το αρμόδιο Υπουργείο έθεσε τη σφραγίδα με γλαύκα (κουκουβάγια) κι ένα δωρικό κίονα από τις αρχαίες λαυρεωτικές γλαύκες στις μολύβδινες χελώνες και το ναό του Σουνίου που βρισκόταν στο Δήμο.

Πριν τη δικτατορία στη Κερατέα λειτουργούσε για ένα διάστημα ο Φυσιολατρικός-Εκδρομικός Όμιλος ” Ο Παν”. Ο Χαρ. Νικολάου μέλος του Πάνα μας έφερε το 1975, όταν ιδρύθηκε η “Χρυσή Τομή” μεταξύ των άλλων αρχεία, βιβλία από τον Πάνα μαζί κι ένα καδράκι με το χάρτη του σπηλαίου του Πανός από το άρθρο του Ι. Πετροχείλου (περιοδικό εκδρομικά, τεύχος 17, 1930). Τότε υπήρχε η τάση να βγάζουν τους σταλακτίτες και σταλαγμίτες των σπηλαίων και να τους χρησιμοποιούν ως διακοσμητικά π.χ. στα τζάκια. Η “Χρυσή Τομή” αργότερα πήρε την πρωτοβουλία και με την Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία κατασκεύασαν μια μεταλλική πόρτα στο σπήλαιο. Τα κλειδιά τα είχε η “Χρυσή Τομή” αργότερα και ο δήμος Κερατέας. Η πόρτα αυτή δεν υπάρχει σήμερα. Την πρωτοβουλία τότε είχε αναλάβει ο Στ. Ιατρού ο οποίος έκανε και πολλές ξεναγήσεις, καταβάσεις στο σπήλαιο σε κατοίκους Κερατέας-Μεσογείων-Αθηνών.

Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟ, Συνταξιούχου πολιτικού Μηχανικού από την ΟΜΑΔΑ ΦΙΛΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΙΟΥ ΟΡΟΥΣ με τους 30 Σουηδούς μέλη

Ομάδα Φίλων Πανείου Όρους

Επελέγη κατ΄ελάχιστον για ΑΠΟΛΥΤΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ η περιοχή του ΠΑΝΕΙΟΥ ΟΡΟΥΣ από το υψόμετρο των 300μ. μέχρι τις κορυφές ώστε να συμπεριληφθούν προς προστασία:

1. 5 σπήλαια, μεταξύ των οποίων το παγκοσμίως γνωστό του «Λόρδου Βύρωνος», 2 μεγάλα και αρκετά μικρά βυθίσματα όπως το γνωστό «Μεγάλη Θρακιά Καλυβίων», καθώς και επιγραφές επί βράχων όπως η διεθνώς γνωστή της Υπερβόρειας Παρθένου ΛΑΟΔΙΚΗΣ.

Έχουν προγραμματιστεί σχετικές ενέργειες εντός του τρέχοντος μηνός από τις αντίστοιχες εφορίες παλαιοανθρωπολογίας, Σπηλαιολογίας και Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής.

2. Δύο Μοναστήρια και τρεις εκκλησίες κορυφής με αξιόλογες τοιχογραφίες στην Ζωοδόχο Πηγή πάνω από τα Καλύβια.
3. Επτά κορυφές 637μ, 594μ, 572μ, 589μ, 614μ., 594μ. και 648μ., οι οποίες ανά τους αιώνες ήταν κατάφυτες αρδεύοντας με τους χειμάρρους τους τη γύρω περιοχή, που μέχρι πρόσφατα αρδεύονταν από τα πηγάδια της.

Το υπέροχο αυτό σύνολο κορυφών μαζί με τις σπηλιές και τα ιερά του ήταν αντάξιο στεφάνι τού μοναδικού ( από όσο ξέρουμε) όρους που ήταν ολόκληρο αφιερωμένο «τω Πανί».

4. Αρχαιότητες προς έρευνα και αποκάλυψη, που υπάρχουν διάσπαρτες στην περιοχή σύμφωνα με την γνώμη διαπρεπών αρχαιολόγων όπως ο Χ. Ν. Πέτρος – Μεσογίτης και η Όλγα Κακαβογιάννη.
5. Χρυσή άυλη κληρονομιά, όπως το όνομα του βουνού Το ΠΑΝΙ ή Τω ΠΑΝΙ που βρίσκεται στο στόμα του λαού πεισματικά επί 3.000 χρόνια, και οι πανάρχαιοι μύθοι για τους υπερβόρειους (Σκανδιναβούς) που περνούσαν από τα μέρη αυτά με ιέρειες και δώρα για τη Δήλο και το Ναό του Απόλλωνα με ιδιαίτερο «παρεκκλήσιο» για τις Υπερβόρειες Παρθένες.

Γεωργόπουλος Νικόλαος

ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΝΕΙΟΥ

Στο παρελθόν είχε εκδηλωθεί έντονο ενδιαφέρον του Δήμου Λαυρεωτικής για την αξιοποίηση του χώρου και είχε υποβληθεί στο Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας, μελέτη αξιοποίησης η οποία είχε εκπονηθεί από την εταιρεία “Core Solutions” και  είχε παραγγελθεί από τον Δήμο Λαυρεωτικής,  ώστε να αποτελέσει μια αποτύπωση των προτάσεων αξιοποίησης.

Οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΓΕΑ  λαμβάνοντας σοβαρά το ενδιαφέρον του δήμου,  ζήτησαν περαιτέρω πληροφοριακά στοιχεία προκειμένου να συναξιολογηθούν από αυτές και να προχωρήσει η παραχώρηση, με ή χωρίς αντίτιμο (σε περίπτωση που εγκατασταθεί κάποια εμπορική δραστηριότητα). Συγκεκριμένα ζητήθηκε τοπογραφικό διάγραμμα και μια αναφορά για τις χρήσεις – δραστηριότητες που πρόκειται να ενταχθούν σε αυτό το χώρο. Το τοπογραφικό διάγραμμα του χώρου υπάρχει ήδη διαθέσιμο από παρελθούσα μελέτη που είχε γίνει επί δημαρχίας του κου Ιατρού και αυτό που εκκρεμούσε να γίνει, είναι η απεικόνιση σε αυτό των μελλοντικών χρήσεων – δραστηριοτήτων και η δρομολόγηση των απαραίτητων ενεργειών με το Μετοχικό Ταμείο Αεροπορίας. 

Σημειώνουμε ότι η μελέτη αξιοποίησης που έχει εκπονηθεί  και περιλαμβάνει την δημιουργία Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, δραστηριότητες πεζοπορίας (πεζοπορικά μονοπάτια), ποδηλασίας (mountain bike & downhill), αεραθλητισμό (αιωροπτερισμό & αλεξίπτωτο πλαγιάς & αερομοντελισμό), parkour, skateboarding και δημιουργία αναψυκτηρίου.

Όλες αυτές οι δράσεις, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση του μοναδικού σπηλαίου της Κερατέας που βρίσκεται στην κορυφή του βουνού, θα αποτελέσουν ένα σημαντικό πόλο έλξης επισκεπτών στην πόλη μας και θα χαρίσουν την δυνατότητα στους κατοίκους,  να ανηφορίζουν καθημερινά στο βουνό για αθλητικές δραστηριότητες και αναψυχή. Τις δυνατότητες του βουνού έχουν αντιληφθεί ήδη αρκετοί φορείς και κάθε χρόνο  γίνονται αγώνες ανάβασης αυτοκινήτων και ποδηλασίας.

Θα δημιουργηθούν οι Επιτροπές που θα εργαστούν για την αναγνώριση του Πανείου όρους και από τους δύο Δήμους, ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ και ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ;

Θα γίνουν μελέτες προς όλα όσα αφορούν το βουνό ως αρχαιολογικής σημασίας τόπο και ως φυσικό τοπίο;

Θα ασχοληθεί ο Αναπτυξιακός Σύνδεσμος Σαρωνικού & Λαυρεωτικής με το θέμα προστασίας, αξιοποίησης και θεσμοθέτησης του Πανείου όρους;

και τέλος τα αρμόδια Υπουργεία θα ετοιμάσουν μια απόφαση που θα σώσει το βουνό από κάθε αυθαιρεσία;

Και πόσο γρήγορα θα γίνουν όλα αυτά;