ΤΟ ΠΑΝΙ ΔΙΑΣΩΖΕΤΑΙ ΩΣ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΠΟΥ ΚΑΙ ΧΩΡΟΥ ΧΑΡΗ ΣΤΗΝ "ΟΜΑΔΑ ΦΙΛΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΙΟΥ"
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Το βουνό πήρε το όνομά του από τον αρχαίο θεό Πάνα, διαθέτοντας σημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα και το γνωστό Σπήλαιο του Πανός. Το Κοινοτικό Συμβούλιο Καλυβίων αλλά και το Δημοτικό Συμβούλιο Σαρωνικού έχουν λάβει ομόφωνες αποφάσεις για την προώθηση των διαδικασιών θεσμοθέτησης ζώνης απολύτου προστασίας σε συνεργασία με τον Δήμο Λαυρεωτικής.
Οι τρέχουσες νομικές και θεσμικές ενέργειες των φορέων για την προστασία του Πάνειου Όρους επικεντρώνονται σε δύο βασικούς άξονες: την ακύρωση των βιομηχανικών επεμβάσεων και τη θεσμοθέτηση αυστηρού νομικού πλαισίου προστασίας.
Ο Δήμος Σαρωνικού και ο Δήμος Λαυρεωτικής κατέθεσαν από κοινού ενδικοφανή προσφυγή ενώπιον της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ). Στόχος είναι η ακύρωση της άδειας εγκατάστασης αιολικού σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (ανεμογεννητριών) στην περιοχή.
Υπάρχει διαρκές αίτημα προς το Υπουργείο Πολιτισμού για την επίσημη κήρυξη ολόκληρου του Πάνειου Όρους ως αρχαιολογικού χώρου και τοπίου απολύτου προστασίας. Η ενέργεια αυτή βασίζεται στον Κώδικα Νομοθεσίας για την Προστασία των Αρχαιοτήτων (Ν. 4858/2021).
Τα δημοτικά συμβούλια έχουν εγκρίνει ψηφίσματα που απαιτούν τον καθορισμό Ζωνών Προστασίας (Ζώνη Α' απολύτου προστασίας), ώστε να απαγορευτεί θεσμικά κάθε είδους δόμηση ή βαριά δραστηριότητα. Τοπικοί πολιτιστικοί και περιβαλλοντικοί σύλλογοι συγκεντρώνουν στοιχεία (όπως χαρτογραφήσεις σπηλαίων και αρχαίων καταλοίπων). Τα δεδομένα αυτά κατατίθενται στις αρμόδιες Εφορείες Αρχαιοτήτων για να στηρίξουν νομικά τις προσφυγές των δήμων.
Το Πάνειον Όρος φιλοξενεί σημαντικά αρχαιολογικά μνημεία και κατάλοιπα που μαρτυρούν τη διαχρονική λατρευτική, στρατηγική και οικιστική του σημασία από την αρχαιότητα.
Είναι το σημαντικότερο μνημείο του βουνού, σε υψόμετρο 570 μέτρων στην πλευρά της Κερατέας. Αποτέλεσε αρχαίο κέντρο λατρείας του θεού Πάνα και των Νυμφών. Αποτελείται από 4 μεγάλους παράλληλους θαλάμους με πλούσιο σταλακτιτικό διάκοσμο. Η Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας - Σπηλαιολογίας έχει πραγματοποιήσει έρευνες που επιβεβαιώνουν την ιστορική του χρήση. Είναι γνωστό και ως «Σπήλαιο του Λόρδου Βύρωνα», καθώς ο διάσημος ποιητής το επισκέφθηκε και χάθηκε για λίγο σε αυτό κατά το ταξίδι του το 1810. Η Επιγραφή της Λαοδίκης: Κοντά στον ναό της Ζωοδόχου Πηγής (στην πλευρά των Καλυβίων), σώζεται αρχαία επιγραφή λαξευμένη σε βράχο. Σύμφωνα με αρχαιολογικές μελέτες, η επιγραφή αυτή οριοθετούσε το αρχαίο Ιερό της Λαοδίκης που βρισκόταν στο βουνό. Στις κορυφές του βουνού (Κερατοβούνι και Πανί) υπάρχουν ίχνη από αρχαίες οχυρώσεις και παρατηρητήρια (φρυκτωρίες). Αυτά χρησίμευαν για τον έλεγχο των περασμάτων ανάμεσα στα Μεσόγεια και τη Λαυρεωτική. Το βουνό περιβαλλόταν από σημαντικούς αρχαίους δήμους της Αττικής, όπως ο δήμος της Αναφλύστου (περιοχή Αναβύσσου), των Προσπάλτων (περιοχή Καλυβίων) και της Κεφαλής (περιοχή Κερατέας), οι οποίοι χρησιμοποιούσαν το βουνό για θρησκευτικούς και οικονομικούς σκοπούς.
Η «Ομάδα Φίλων του Πάνειου Όρους» είναι μια ενεργή συλλογική πρωτοβουλία πολιτών και επιστημόνων, η οποία αποτελεί τον βασικό μοχλό πίεσης για την ανακήρυξη του βουνού ως αρχαιολογικού χώρου και τοπίου απολύτου προστασίας. Επικεφαλής της προσπάθειας και της σχετικής μελέτης είναι ο Νίκος Γεωργόπουλος, συνταξιούχος πολιτικός μηχανικός. Στην ομάδα συμμετέχουν ενεργά 30 Σουηδοί επιστήμονες και μέλη, προσδίδοντας διεθνή χαρακτήρα στην προσπάθεια διάσωσης του φυσικού περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής.
Η ομάδα έχει συντάξει και καταθέσει συγκεκριμένη πρόταση-μελέτη, η οποία προβλέπει:
- Καθορισμό ορίου προστασίας από το υψόμετρο των 300 μέτρων έως τις κορυφές του βουνού.
- Συμπερίληψη και θωράκιση 5 σπηλαίων του βουνού, με κυρίαρχο το παγκοσμίως γνωστό Σπήλαιο του Πανός (ή Λόρδου Βύρωνος).
- Προστασία μεγάλων φυσικών βυθισμάτων (όπως η «Μεγάλη Θρακιά Καλυβίων») και των αρχαίων βραχογραφιών, συμπεριλαμβανομένης της διεθνώς αναγνωρισμένης επιγραφής της Λαοδίκης.
Η συγκεκριμένη μελέτη και η δράση της Ομάδας Φίλων αποτέλεσαν τη βάση, ώστε το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Σαρωνικού να λάβει την ομόφωνη απόφαση για τη διεκδίκηση έκδοσης Υπουργικής Απόφασης από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Οι προγραμματισμένες και θεσμικές ενέργειες των Εφορειών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού, πάνω στη μελέτη της Ομάδας Φίλων του Πάνειου Όρους, επικεντρώνονται στην επιστημονική αξιολόγηση και τη νομική θωράκιση της περιοχής. Επειδή το βουνό συνδυάζει επίγεια αρχαιολογικά ευρήματα και σπήλαια, εμπλέκονται δύο εξειδικευμένες υπηρεσίες: η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής και η Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας - Σπηλαιολογίας.
ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΛΙΑΣ
Ο αγώνας για την προστασία των αρχαιολογικών ευρημάτων στην παραλία ανέδειξε τόπο Αρχαίας Φρυκτωρίας.
Οι Φρυκτωρίες ήταν τόποι που αποτελούσαν τρόπο μετάδοσης ραδιοσημάτων στην αρχαιότητας. Σε αναζήτησε στο λεξικό γράφει: Η διά φρυκτών εκτέλεση σημάτων. Φρυκτός= δαυλός φλεγόμενος ή πυρσός προς εκτέλεση σημάτων. Δηλαδή το σύστημα του οπτικού τηλέγραφου της αρχαίας Ελλάδας. Οι φρυκτωρίες αποτελούσαν ένα σύνθετο σύστημα επικοινωνίας και άμυνας, ταυτόχρονα, το πρώτο στον δυτικό πολιτισμό.
Μια τέτοια ανακάλυψαν οι έρευνες του αρχαιολόγου κου Νίκου Μωραϊτάκη στο "οικόπεδο" της ΕΤΑΔ στο Λαγονήσι. Πέραν αυτής υπάρχουν και πολλά άλλα ευρήματα που πρέπει να προστατευθούν και να διασωθούν.
Η Ομάδα Φίλων του Πανείου Όρους κατέγραψε και μελέτησε τα ευρήματα και μάλιστα έστειλε επιστολή προς κάθε υπεύθυνο σχετικά με τα ευρήματα αυτά και την σημαντικότητα της προστασίας τους την οποία προσφέρθηκε να αναλάβει με δικά της έξοδα, τοποθετώντας ελαφρύ συρματόπλεγμα στο σημείο της Φρυκτωρίας.
Προσπάθησε να φέρει το θέμα προς συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο, συγκεντρώνοντας μάλιστα και πάνω από 40 υπογραφές, αλλά αυτό στάθηκε αδύνατον μέχρι στιγμής. Όπως μάς ανέφεραν από μεν την Δημοτική Αρχή το αίτημά τους να συζητηθεί και να παρθεί ομόφωνη απόφαση για την προστασία του μνημείου η οποία θα απαγορεύει στην ΕΤΑΔ κάθε έργο στην περιοχή λόγω του ευρήματος και θα την καθιστά υπεύθυνη για κάθε βλάβη του, υπόλογη και υπεύθυνη και για τις κατεδαφίσεις τοποσήμων ιστορικής αξίας, μεταφέρετε διαρκώς από τον Μάρτιο του 2026 από μήνα σε μήνα και τελικά μοιάζει να μην το αγγίζει κανείς.
Η Ομάδα Φίλων του Πανείου προχώρησε προ ημερών σε αφισσοκόλληση του χάρτη του Πανείου και της διάσωσής του μέσω της ομόφωνης απόφασης που είχε ληφθεί από το Δημοτικό Συμβούλιο, τονίζοντας την σημασία αυτής της απόφασης αλλά και το ό,τι δεν έγινε τίποτε περαιτέρω από την πλευρά της Δημοτικής Αρχής για να πιέσει τα αρμόδια υπουργεία και να ληφθούν αποφάσεις. Κάτι που η ίδια Δημοτική Αρχή ανέθεσε στους ανθρώπους της Ομάδας Φίλων του Πανείου Όρους (Νίκο Μωραϊτάκη - Νίκο Γεωργόπουλο) και για την διάσωση της παραλίας από τα σχέδια της ΕΤΑΔ ΑΕ και του Ξενοδόχου.
Οι συνεχείς αναβολές δεν ισχυροποιούν το αίτημα όλων να μην γίνουν νέα έργα "αξιοποίησης" της παραλίας σε βάρος των αρχαιολογικών ευρημάτων και του τόπου και χώρου.
Όσο η Δημοτική αρχή δεν υποστηρίζει το θέμα με την Δημιουργία μιας Επιτροπής που θα ασχοληθεί επισταμένως με όσα έχει αποκαλύψει η έρευνα - μελέτη και δεν αμφισβητούνται πλεον από τους φορείς για την σημασία τους, τόσο θα κινδυνεύει η παραλία από τις καταστροφικές παρεμβάσεις υπερ της όποιας ανάπτυξης.
Ο Δήμος Σαρωνικού πρέπει άμεσα να ειδοποιήσει την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής, να ζητήσει την προσωρινή παύση εργασιών ή πρόσβασης στο σημείο και να συνεργαστεί για την ασφαλή ανάδειξη των ευρημάτων. Τοποθέτηση προστατευτικής σήμανσης και φύλαξης ώστε να αποφευχθεί η φθορά ή η κλοπή. Ένταξη της ανάδειξης των ευρημάτων σε ευρύτερα προγράμματα, όπως η Στρατηγική Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης (ΟΧΕ) Πολιτισμού Αττικής. Χρήση της αρχαιολογικής ανακάλυψης ως πρόσθετου νομικού επιχειρήματος στις κινητοποιήσεις του Δήμου κατά της ιδιωτικοποίησης της συγκεκριμένης έκτασης από την ΕΤΑΔ.Ο Δήμος πρέπει να πιέσει το Υπουργείο Πολιτισμού να κηρύξει το σημείο ως προστατευόμενο αρχαιολογικό χώρο. Είναι γνωστό τοις πάσι πλέον ότι η παραλία Πεύκο αποτελεί πεδίο έντονης δικαστικής και κοινωνικής διαμάχης μεταξύ του Δήμου Σαρωνικού και της ΕΤΑΔ για την αποτροπή της εμπορευματοποίησής της. Η ύπαρξη μιας αρχαίας φρυκτωρίας αποτελεί το ισχυρότερο νομικό επιχείρημα ώστε η παραλία να παραμείνει δημόσια, ελεύθερη και προσβάσιμη, καθώς ο αρχαιολογικός νόμος απαγορεύει την παραχώρηση τέτοιων ζωνών σε ιδιώτες.Ο Δήμος μπορεί να τοποθετήσει ενημερωτικές πινακίδες (στα ελληνικά και αγγλικά) με αναπαραστάσεις του τρόπου λειτουργίας των φρυκτωριών στην αρχαιότητα (π.χ. πώς μετέδιδαν μηνύματα από το Σούνιο προς την Αθήνα).Τα κατάλοιπα μπορούν να ενταχθούν στην Στρατηγική Ολοκληρωμένης Χωρικής Ενέργειας (ΟΧΕ) Πολιτισμού, συνδέοντας την παραλία Πεύκο με άλλους αρχαιολογικούς χώρους της Ανατολικής Αττικής (όπως ο αρχαίος δήμος Θοριέων).
- Αν θα θέλατε να έχετε και τα υπόλοιπα αρχεία από την αλληλογραφία μας είμαστε στη διάθεσή σας. Ευχαριστούμε θερμά τους κυρίους Νίκο Γεωργόπουλο και Νίκο Μωραϊτάκη για την ενημέρωση και τα στοιχεία.
