Στην Ελλάδα οι ενεργές παράνομες χωματερές (ΧΑΔΑ) έχουν μειωθεί σημαντικά, όμως το οριστικό «λουκέτο» και η αποκατάστασή τους έχουν πάρει επανειλημμένες παρατάσεις, ξεπερνώντας κάθε αρχικό χρονοδιάγραμμα.Παρά τις συνεχείς δεσμεύσεις των ελληνικών κυβερνήσεων και των τοπικών αρχών για πλήρη εξάλειψη του προβλήματος, η χώρα συνεχίζει να καταβάλλει πρόστιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και το συνολικό ποσό έχει μειωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια χάρη στην πρόοδο των εργασιών.
Πού βρίσκεται η κατάσταση σήμερα;
- Σημαντική μείωση των ΧΑΔΑ: Από τις 65 περιπτώσεις παράνομων χωματερών που απέμεναν και για τις οποίες πληρώναμε πρόστιμα το 2019, ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί κατά 70%.
- Οι εναπομείνασες περιπτώσεις: Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), απομένουν πλέον 20 περιπτώσεις προστίμων, οι οποίες αφορούν 17 συγκεκριμένες τοποθεσίες ΧΑΔΑ. Από αυτές:
- Μόλις 3 χωματερές παραμένουν ενεργές (και επιβαρύνονται με διπλό πρόστιμο).
- Οι υπόλοιπες 14 έχουν σταματήσει να λειτουργούν, αλλά εκκρεμεί η πλήρης τεχνική τους αποκατάσταση.
Πόσες αναβολές έχουμε πάρει και τι πληρώνουμε;
Η Ελλάδα έχει πάρει αλλεπάλληλες άτυπες και επίσημες παρατάσεις την τελευταία εικοσαετία (η πρώτη καταδίκη από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έγινε το 2005).
- Το κόστος των προστίμων: Για κάθε παράνομη χωματερή που λειτουργεί ή δεν έχει αποκατασταθεί, ο Έλληνας φορολογούμενος επιβαρύνεται με 80.000 ευρώ ετησίως (ή 40.000 ευρώ αν έχει κλείσει αλλά δεν έχει αποκατασταθεί). Συνολικά, η χώρα έχει πληρώσει περίπου 75 εκατομμύρια ευρώ την τελευταία δεκαετία μόνο για τις χωματερές.
- Τα χαμένα χρονοδιαγράμματα: Ο αρχικός στόχος για οριστικό μηδενισμό των προστίμων είχε τεθεί για το τέλος του 2024. Ωστόσο, γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, δικαστικές εμπλοκές σε διαγωνισμούς και τοπικές αντιδράσεις για τη δημιουργία σύγχρονων Μονάδων Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) μεταθέτουν διαρκώς την πλήρη επίλυση του προβλήματος.
Παράλληλα, η χώρα αντιμετωπίζει νέα «καμπανάκια» και πρόστιμα από την Ε.Ε. για τη διαχείριση υφιστάμενων ΧΥΤΑ (όπως στη Ζάκυνθο), καθώς και για τη γενικότερη υστέρηση στους εθνικούς στόχους ανακύκλωσης.
Στον Δήμο Σαρωνικού, το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων και των παλαιών χωματερών (ΧΑΔΑ) αποτελεί ένα διαχρονικό πρόβλημα, το οποίο όμως παρουσιάζει σημαντικές εξελίξεις και προσπάθειες εκσυγχρονισμού.Η κατάσταση στο δήμο επικεντρώνεται σε δύο βασικούς άξονες:
1. Η «ιστορία» των παλαιών χωματερών
- Ο ΧΑΔΑ Καλυβίων και οι δικαστικές διαμάχες: Ο Δήμος Σαρωνικού είχε στο παρελθόν ενεργούς χώρους ανεξέλεγκτης διάθεσης αποβλήτων (όπως στην περιοχή των Καλυβίων), οι οποίοι έχουν κλείσει, αλλά η πλήρης αποκατάστασή τους πέρασε από συμπληγάδες.
- Το ζήτημα του αμιάντου: Το θέμα επανήλθε έντονα στο προσκήνιο μετά από καταγγελίες και μηνύσεις για την παρουσία μικρών ποσοτήτων επικίνδυνων υλικών (αμιάντου) σε χώρο παλιάς χωματερής. Η δημοτική αρχή έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα δεκαετιών και έχει δρομολογήσει διαδικασίες τεχνικής αποκατάστασης, παρά τις σοβαρές ελλείψεις σε κρατικές χρηματοδοτήσεις.
- Ανεξέλεγκτα ογκώδη και κλαδέματα: Λόγω της μεγάλης έκτασης του δήμου και των πολλών κήπων, η παράνομη εναπόθεση κλαδεμάτων και ογκωδών αντικειμένων δημιουργούσε συχνά «μίνι χωματερές» σε δασικές ή αγροτικές εκτάσεις, αυξάνοντας τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
- Η χωματερή της Παλαιάς Φώκαιας (στη θέση «Γερακίνα») αποτελεί ένα από τα πιο «καυτά» και διαχρονικά ζητήματα του Δήμου Σαρωνικού. Αν και στα χαρτιά ο παλιός ΧΑΔΑ (Χώρος Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων) έχει αποκατασταθεί τεχνικά εδώ και χρόνια από την Περιφέρεια, στην πράξη η περιοχή συνεχίζει να ταλαιπωρείται και να βρίσκεται στο επίκεντρο έντονων αντιπαραθέσεων.
Η κατάσταση διαμορφώνεται ως εξής:
1. Η επίσημη αποκατάσταση του παλιού ΧΑΔΑ
Ο αρχικός ΧΑΔΑ της Παλαιάς Φώκαιας κάλυπτε μια έκταση περίπου 17 στρεμμάτων με περίπου 122.000 κυβικά μέτρα συσσωρευμένων απορριμμάτων. Ο ΕΔΣΝΑ ολοκλήρωσε το έργο της τεχνικής του αποκατάστασης (χωματουργικά, στεγανοποίηση, φύτευση). Ωστόσο, ο ευρύτερος χώρος δεν σταμάτησε ποτέ να λειτουργεί ως «μαγνήτης» απορριμμάτων.
Το πρόβλημα με τα «πράσινα» και τα ογκώδη απόβλητα
Το κύριο πρόβλημα τα τελευταία χρόνια εντοπίζεται στον ευρύτερο χώρο γύρω από την παλιά χωματερή:
- «Μπαρουταποθήκη» κλαδεμάτων: Ο χώρος χρησιμοποιείται συστηματικά για την εναπόθεση τεράστιων όγκων από φυτικά υπολείμματα (κλαδιά, ξερά χόρτα) και ογκώδη αντικείμενα από όλο τον δήμο.
- Πρόσφατα περιστατικά (Σεπτέμβριος 2026): Μόλις πριν από ελάχιστες ημέρες (23 Σεπτεμβρίου 2026), εκδηλώθηκε σοβαρό περιστατικό με πυκνούς καπνούς/φωτιά στη χωματερή στη Γερακίνα. Το γεγονός αυτό προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στο Δημοτικό Συμβούλιο, με την αντιπολίτευση και τους κατοίκους να ζητούν εξηγήσεις για τα μέτρα πυρασφάλειας, την καθυστέρηση της Πυροσβεστικής και την έλλειψη ενημέρωσης.
- Η υπόσχεση για μεταφορά: Η δημοτική αρχή είχε δεσμευτεί ότι ο χώρος αυτός θα σταματήσει να δέχεται φυτικά υπολείμματα και θα μεταφερθεί αλλού, όμως οι κάτοικοι καταγγέλλουν ότι η καύσιμη ύλη παραμένει σε επικίνδυνα επίπεδα (ύψος άνω των 4 μέτρων) χωρίς μόνιμη φύλαξη ή πυροσβεστικά οχήματα της Πολιτικής Προστασίας.
ΤΑ ΠΡΟΣΤΙΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΚΟΝΔΥΛΙΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ
- Παλαιότερα πρόστιμα: Λόγω της συνεχιζόμενης παράνομης εναπόθεσης απορριμμάτων μετά την τυπική λήξη λειτουργίας της, ο δήμος είχε επιβαρυνθεί στο παρελθόν με τσουχτερά πρόστιμα από τους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος. [1]
- Κονδύλια αποκατάστασης: Πρόσφατα (Μάρτιος 2026), ο Δήμος Σαρωνικού εξασφάλισε χρηματοδότηση 2,8 εκατομμυρίων ευρώ για την αποκατάσταση των πυρόπληκτων περιοχών της Παλαιάς Φώκαιας και του Θυμαρίου. Μέρος αυτών των χρημάτων αφορά και τη διαχείριση/μεταφορά καμένων υλικών.
- Παλαιότερα πρόστιμα: Λόγω της συνεχιζόμενης παράνομης εναπόθεσης απορριμμάτων μετά την τυπική λήξη λειτουργίας της, ο δήμος είχε επιβαρυνθεί στο παρελθόν με τσουχτερά πρόστιμα από τους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος. [1]
- Κονδύλια αποκατάστασης: Πρόσφατα (Μάρτιος 2026), ο Δήμος Σαρωνικού εξασφάλισε χρηματοδότηση 2,8 εκατομμυρίων ευρώ για την αποκατάσταση των πυρόπληκτων περιοχών της Παλαιάς Φώκαιας και του Θυμαρίου. Μέρος αυτών των χρημάτων αφορά και τη διαχείριση/μεταφορά καμένων υλικών.
Ωστόσο η Δημοτική αρχή κάνει λόγο για: «στροφή» στην Κυκλική Οικονομία κυρίως για να ξεφύγει από το καθεστώς των προστίμων και της ταφής προσπαθεί να εφαρμόσει νέα ψηφιακά και περιβαλλοντικά εργαλεία:
- Βραβευμένο «Παρατηρητήριο Απορριμμάτων»: Ο Δήμος Σαρωνικού βραβεύτηκε με το βραβείο Best Practice στην έκθεση Verde.tec για το καινοτόμο σύστημα καταγραφής των απορριμμάτων του. Μέσω αυτού, μετρούνται σε πραγματικό χρόνο οι ποσότητες που εκτρέπονται από τους ΧΥΤΑ και η «καθαρότητα» του μπλε κάδου.
- Διαλογή Βιοαποβλήτων & Κομποστοποίηση: Ο δήμος έχει ενισχύσει τον στόλο του με ειδικά απορριμματοφόρα για τη συλλογή οργανικών αποβλήτων (καφέ κάδοι) και τρέχει ενεργά προγράμματα οικιακής κομποστοποίησης για τη μείωση του όγκου των σκουπιδιών.
- Ηλεκτρονική δήλωση ογκωδών: Για να αποφεύγεται η εικόνα των μπάζων στους δρόμους, οι δημότες μπορούν να κλείνουν ραντεβού για αποκομιδή ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας αιτημάτων του Δήμου Σαρωνικού.
